{"id":110,"date":"2020-03-03T17:19:50","date_gmt":"2020-03-03T16:19:50","guid":{"rendered":"http:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/?p=110"},"modified":"2021-02-10T16:10:17","modified_gmt":"2021-02-10T15:10:17","slug":"zwierciadlo-analiza-sceny-w-drukarni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/2020\/03\/03\/zwierciadlo-analiza-sceny-w-drukarni\/","title":{"rendered":"<i>Zwierciad\u0142o<\/i>. Analiza sceny w drukarni"},"content":{"rendered":"<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/DjzT0aasG5U\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<p class=\"p1\">W czasie telefonicznej rozmowy Aloszy z Matk\u0105 pojawia si\u0119 w Zwierciadle wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci Lizy \u2013 przyjaci\u00f3\u0142ki matki z pracy. Dzi\u0119ki temu mo\u017cliwe jest pojawienie si\u0119 w toku narracji filmu epizodu rozgrywaj\u0105cego si\u0119 w drukarni.<\/p>\n<p class=\"p1\">Po odej\u015bciu m\u0119\u017ca matka Tarkowskiego sama musia\u0142a utrzymywa\u0107 dw\u00f3jk\u0119 dzieci. Rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 w I Wzorcowej Drukarni im. \u017bdanowa przy ulicy Wa\u0142owej w Moskwie. W latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku drukowano tam m.in. zbiorowe wydania dzie\u0142 Stalina. Drukarnia znajdowa\u0142a si\u0119 blisko domu, a praca, odbywaj\u0105ca si\u0119 na trzy zmiany, pozwala\u0142a mie\u0107 wi\u0119cej czasu dla dzieci. Podobne prace wykonywa\u0142o w\u00f3wczas wielu rosyjskich inteligent\u00f3w. Traktowali oni drukarni\u0119 jako miejsce, w kt\u00f3rym mo\u017cna przeczeka\u0107 okres stalinowskich represji. Osoby z drukarni zwraca\u0142y mniejsz\u0105 uwag\u0119 w\u0142adz ni\u017c redaktorzy zatrudnieni w wydawnictwach.<\/p>\n<p class=\"p1\">Siostra re\u017cysera Marina Tarkowska wspomina\u0142a: \u201eZ powodu spraw rodzinnych mamie nie uda\u0142o si\u0119 uko\u0144czy\u0107 Wy\u017cszych Kurs\u00f3w Literackich, na kt\u00f3rych studiowali razem z ojcem. W ankietach, w rubryce \u201ewykszta\u0142cenie\u201d, pisa\u0142a \u201enieuko\u0144czone wy\u017csze\u201d. Mama, cho\u0107 by\u0142a osob\u0105 wykszta\u0142con\u0105 i utalentowan\u0105 (niestety, zniszczy\u0142a wszystkie swoje wiersze, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce s\u0105 z\u0142e), zadowala\u0142a si\u0119 skromn\u0105 posad\u0105 korektorki. Aby m\u00f3c wi\u0119cej czasu sp\u0119dza\u0107 z dzie\u0107mi i nie pozostawia\u0107 ich bez opieki, podj\u0119\u0142a prac\u0119 w drukarni, do kt\u00f3rej mog\u0142a doj\u015b\u0107 na piechot\u0119 w ci\u0105gu dwudziestu minut. Pracowa\u0142a na trzy zmiany. Dzi\u0119ki temu mama mog\u0142a by\u0107 w domu przez p\u00f3\u0142 dnia, a je\u015bli pracowa\u0142a w nocy, to przez ca\u0142y dzie\u0144\u201d.<\/p>\n<p class=\"p1\">Warunki pracy by\u0142y bardzo trudne. Za sp\u00f3\u017anienie si\u0119 do pracy mo\u017cna by\u0142o stan\u0105\u0107 przed s\u0105dem. Oskar\u017cenie o przest\u0119pstwo i bardzo powa\u017cne kary grozi\u0142y tak\u017ce za przepuszczony b\u0142\u0105d, zw\u0142aszcza w ksi\u0105\u017ckach o charakterze politycznym. Wiadomo, \u017ce w drukarni opowiadano sobie, szeptem i bez \u015bwiadk\u00f3w \u2013 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie tak, jak Matka m\u00f3wi o tym Lizie \u2013 \u017ce pomy\u0142ka zdarzy\u0142a si\u0119 kiedy\u015b w samym nazwisku wodza. Zamiast litery \u201et\u201d z\u0142o\u017cono \u201er\u201d.<\/p>\n<p class=\"p1\">Zawarta w epizodzie rozgrywaj\u0105cym si\u0119 w drukarni aluzja, na kt\u00f3r\u0105 zwracano Tarkowskiemu uwag\u0119 w czasie kolaudacji \u2013 pozosta\u0142a w filmie wraz z podtekstem politycznym. W przygotowanej dla tego epizodu scenografii wyra\u017anie wida\u0107 wisz\u0105ce na \u015bcianach plakaty z twarz\u0105 przenikliwie patrz\u0105cego J\u00f3zefa Wissarionowicza. S\u0105 one czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko jednym z element\u00f3w wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cych obraz epoki.<\/p>\n<p class=\"p1\">W filmie Tarkowskiego scena w drukarni staje si\u0119 przejmuj\u0105c\u0105 analiz\u0105 ci\u015bnienia strachu, kt\u00f3remu w czasach stalinowskich poddane by\u0142o \u017cycie ludzi. Jest to pierwsza scena w filmie, w kt\u00f3rej obserwacja dotycz\u0105ca ludzkiego \u017cycia wykracza poza sfer\u0119 indywidualnego losu bohatera filmu i losu jego rodziny, wychodz\u0105c ku do\u015bwiadczeniu spo\u0142ecze\u0144stwa i narodu, ku temu, co nios\u0105 ze sob\u0105 historia i pami\u0119\u0107 zbiorowa.<\/p>\n<p class=\"p1\">Wszystkie pomieszczenia drukarni, przez kt\u00f3re przechodzi Matka, pokazywane s\u0105 w taki spos\u00f3b, by kadrze by\u0142y wyra\u017anie widoczne zapalone, nieos\u0142oni\u0119te \u017car\u00f3wki. Mo\u017cna je dostrzec ju\u017c na ulicy, kt\u00f3r\u0105 biegnie Matka, s\u0105 widoczne na podw\u00f3rzu drukarni, zwisaj\u0105 z sufitu na portierni, na klatce schodowej, w hali maszyn, na korytarzach. Jest dzie\u0144 i o\u015bwietlony w ten spos\u00f3b budynek mo\u017ce kojarzy\u0107 si\u0119 z miejscem, kt\u00f3re jest stale nadzorowane.<\/p>\n<p class=\"p1\">W pokoju korektorek, do kt\u00f3rego wchodzi Matka pracuj\u0105 tylko dwie kobiety. Jednak na wszystkich stoj\u0105cych w tym pomieszczeniu biurkach stoj\u0105 zapalone lampy. Ich uniesione klosze nie s\u0105 w stanie zas\u0142oni\u0107 ostrego, ra\u017c\u0105cego \u015bwiat\u0142a przywo\u0142uj\u0105cego skojarzenie z pokojem przes\u0142ucha\u0144.<\/p>\n<p class=\"p1\">Jaskrawo pal\u0105ce si\u0119 \u017car\u00f3wki, wyra\u017anie widoczne nieomal we wszystkich uj\u0119ciach, buduj\u0105 atmosfer\u0119 wyra\u017anie wyczuwalnego napi\u0119cia. Opowiadaj\u0105 \u2013 przekazuj\u0105c informacj\u0119 w trudnej do ocenzurowania z powodu niejednoznaczno\u015bci warstwie obrazowej \u2013 o trwodze ludzi i dusznej atmosferze tamtych lat.<\/p>\n<p class=\"p1\">Innym, wa\u017cnym elementem s\u0142u\u017c\u0105cym do budowania napi\u0119cia w tym epizodzie i wyra\u017cenia uczucia strachu jest kreatywna interpretacja ruchu postaci. Scena poszukiwania b\u0142\u0119du drukarskiego ma zamkni\u0119t\u0105 struktur\u0119 triadyczn\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z pokazaniem ruchu bohaterki w czasie trzech przej\u015b\u0107: otwieraj\u0105cego epizod biegu do drukarni, przej\u015bcia z pokoju korektorek do hali maszyn i spinaj\u0105cego scen\u0119 wizualn\u0105 klamr\u0105 marszu Matki przez oszklony \u0142\u0105cznik pomi\u0119dzy budynkami drukarni.<\/p>\n<p class=\"p1\">Kulminacja napi\u0119cia w scenie zostaje osi\u0105gni\u0119ta w czasie przej\u015bcia Matki i Lizy do hali, w kt\u00f3rej pracuj\u0105 maszyny drukarskie. Kobiety id\u0105 d\u0142ugim korytarzem przez ca\u0142y czas przyspieszaj\u0105c. Na \u015bcianach k\u0142ad\u0105 si\u0119 d\u0142ugie, wr\u0119cz ekspresjonistyczne cienie ich sylwetek. Z chwil\u0105 wej\u015bcia do hali Liza zaczyna biec. Echo odbijanych przez \u015bciany korytarza krok\u00f3w zast\u0119puje huk maszyn. Wtedy pojawia si\u0119 spowolnienie ruchu wywo\u0142ane zauwa\u017caln\u0105 dla widza zmian\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci klatek. Techniczne zwolnienie ruchu \u2013 w chwili kulminacji wyra\u017canego poprzez bieg napi\u0119cia \u2013 staje si\u0119 rodzajem obecnego w obrazie filmowym wgl\u0105du w \u015bwiat my\u015bli Matki i Lizy. Czy my\u015bli s\u0105 tak przera\u017caj\u0105ce i przyt\u0142aczaj\u0105ce swoim ci\u0119\u017carem, \u017ce znajduje to odzwierciedlenie w \u201esp\u0119taniu\u201d cia\u0142a? Obezw\u0142adniaj\u0105cy strach zyskuje dzi\u0119ki takiemu zabiegowi wyrazist\u0105, kinematyczn\u0105 wizualizacj\u0119. Georgij Rerberg po raz kolejny buduje w Zwierciadle pe\u0142ny \u2013 obejmuj\u0105cy psychofizyczn\u0105 jedno\u015b\u0107 cz\u0142owieka \u2013 portret postaci. W tej scenie ruch bohaterek wyra\u017ca wi\u0119cej ni\u017c zbli\u017cenie ich twarzy.<\/p>\n<p>Seweryn Ku\u015bmierczyk<\/p>\n<p class=\"p1\">Fragment z ksi\u0105\u017cki S. Ku\u015bmierczyka, Ksi\u0119ga film\u00f3w Andrieja Tarkowskiego, Warszawa 2012,<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0 <\/span>s. 248-249.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W czasie telefonicznej rozmowy Aloszy z Matk\u0105 pojawia si\u0119 w Zwierciadle wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci Lizy \u2013 przyjaci\u00f3\u0142ki matki z pracy. Dzi\u0119ki temu mo\u017cliwe jest pojawienie si\u0119 w toku narracji filmu epizodu rozgrywaj\u0105cego si\u0119 w drukarni. Po odej\u015bciu m\u0119\u017ca matka Tarkowskiego sama musia\u0142a utrzymywa\u0107 dw\u00f3jk\u0119 dzieci. Rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 w I Wzorcowej Drukarni im. \u017bdanowa przy ulicy [&hellip;]<\/p>\n<a class=\"read-more-link\" href=\" https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/2020\/03\/03\/zwierciadlo-analiza-sceny-w-drukarni\/ \">Read more<\/a>","protected":false},"author":1,"featured_media":277,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110"}],"collection":[{"href":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=110"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":388,"href":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110\/revisions\/388"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/277"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edukacjaspojrzenia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}