NA SREBRNYM GLOBIE. Rola kostiumów w tworzeniu obrazu nowej cywilizacji
Film Na srebrnym globie powstał na podstawie powieści Jerzego Żuławskiego – stryjecznego dziadka reżysera. Andrzej Żuławski kręcił go w latach 1976-1977. Autorem zdjęć był Andrzej Jaroszewicz. Po nakręceniu 80 procent materiału produkcja została wstrzymana przez ówczesnego wiceministra kultury. W 1987 roku reżyser przystąpił ponownie do pracy nad filmem. Brakujące miejsca wypełnił pejzażami miasteczek i warszawskich ulic. W komentarzu spoza kadru omówił luki w fabule.
Kostiumy do filmu, które po przerwaniu zdjęć zostały zniszczone, zaprojektowała wybitna kostiumografka Magdalena Tesławska przy współpracy z Krzysztofem Tyszkiewiczem. Są one jednym z najbardziej pomysłowych i nowatorskich dokonań kostiumograficznych w polskim kinie. Na obcej planecie, nazywanej Księżycem, rozbija się statek kosmiczny z Ziemi. Kosmonauci dają początek nowej cywilizacji. Zadaniem kostiumów i scenografii było przedstawienie kolejnych etapów jej powstawania. Kostiumografka nie odtwarzała epoki, jak zwykle robi się to w filmach, ale musiała stworzyć zupełnie nowy, wymyślony przez siebie świat w kolejnych fazach jego rozwoju.
Kostiumy kosmicznych rozbitków, zaprojektowane przez Krzysztofa Tyszkiewicza, wykorzystywały autentyczne skafandry lotnicze, na które zostały naszyte plastikowe rurki. Na nie nałożono azbestowe kombinezony, pierścienie mocujące hełmy, naszyto liczne kieszenie i klapy. Dodano pojemnik w kształcie plecaka. Kombinezony były brudne, pokryte sino-fioletowym pyłem.
W miarę wydłużania się pobytu ludzi na planecie kostiumy przechodziły ewolucję, były przystosowywane do nowych warunków i stopniowo zastępowane ubraniami wykonanymi przez księżycową społeczność. Musiały to być kostiumy wiarygodne, w których istnienie widzowie mogliby uwierzyć. Rozbitkowie, przystosowując się do warunków, w których się znaleźli, musieli wykorzystać to co im zostało i to co znaleźli na planecie. Magdalena Tesławska przygotowując kostiumy szukała inspiracji w różnych kulturach.
Podstawowym materiałem była produkowana w Polsce tkanina techniczna, nie przeznaczona do szycia ubrań. Struktura tego materiału została zmieniona przez doszycie wielu zakładek i proces patynowania, czyli postarzania, polegający na namalowaniu przez plastyków śladów zniszczenia. Kawałki materiału były drapowane na aktorze, przymocowywane długimi pasami, w które wplatano koraliki, elementy metalowe i drewniane oraz pozyskane z ogrodów zoologicznych egzotyczne pióra. Rozwój cywilizacji księżycowej sprawia, że kostiumy przestają pełnić jedynie rolę ochronną. Zaczynają określać i integrować społeczność. Kostiumografka musiała stworzyć czytelny styl ubiorów plemienia. Księżycowi ludzie noszą fantazyjne nakrycia głowy i ogromne peruki, dla których inspiracją były fryzury kobiet w Mongolii.
W powstającej społeczności wyodrębniają się grupy spełniające określone funkcje. Wojownicy noszą przerażające maski ze spadającymi na plecy grzywami. Kostiumy kapłanów określały ich najwyższe miejsce w hierarchii plemiennej. Byli ubrani w czarne, długie szaty, ich twarze zostały pomalowane na biało. Na głowach nosili rodzaj aureoli. Byli dzięki temu wyżsi i dominowali nad innymi osobami.
Bardzo ważną postacią jest kosmonauta Jerzy. Został otoczony kultem równym bogu. Jego kostiumem jest początkowo kombinezon, w którym odbywał lot kosmiczny. Jerzy nie potrafi przystosować się do życia na planecie. Jest samotny i wyobcowany. Jego kostium obumiera wraz z nim. Kiedy jednak księżycowi ludzie nadają kosmonaucie rolę bóstwa, kostium Jerzego zostaje wzbogacony o elementy magiczne i symboliczne będące wytworem nowej kultury. Szczątki skafandra przemieniają się w szatę liturgiczną. Jerzy przeistacza się w plemienny totem.
Drugą stronę planety zamieszkuje plemię Szernów. Na ich czele stoi Awij. Jest istotą pochodzącą z innego czasu i innej przestrzeni. Jego kostium powstawał przez wiele miesięcy. Był współtworzony przez artystów, inżynierów i specjalistów od obróbki tworzyw sztucznych. Szern jest istotą na wpół zwierzęcą, potworem mającym skrzydła nietoperza. Część jego kostiumu jest malowana na aktorze. Mowa Szerna jest imitowana za pomocą rozbłysków świetlnych.
Kostiumy Magdaleny Tesławskiej w filmie Na srebrnym globie opowiadają w nowatorski sposób o narodzinach i etapach rozwoju społeczeństwa, o przemianach zachodzących w powstającej cywilizacji. Są świadectwem losu człowieka wyrażonego za pośrednictwem kostiumu filmowego.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
